Tijdelijke capaciteit houdt projecten in beweging

Op 2 november maakte het Rijk bekend dat de situatie op het stroomnet in delen van Flevoland, Gelderland en Utrecht is verbeterd. Sinds juni konden 224 organisaties op de wachtlijst worden geholpen. Voor woningbouwprojecten die binnen drie jaar beginnen, zou voldoende ruimte beschikbaar zijn.

Rond Utrecht en in Zuidelijk Flevoland blijft de situatie deze winter kwetsbaar. Op de koudste dagen kunnen mobiele batterijen en tijdelijke aggregaten op hernieuwbare diesel worden ingezet om het net lokaal te ondersteunen.

Dat is geen structurele uitbreiding van het elektriciteitsnet. Het is een tijdelijke maatregel waarmee overbelasting wordt voorkomen en noodzakelijke ontwikkelingen niet volledig tot stilstand komen. Wachten op alle definitieve uitbreidingen is voor woningbouw, scholen en andere maatschappelijke voorzieningen geen werkbare strategie.

Het wordt wel riskant wanneer tijdelijke capaciteit binnen een gebiedsontwikkeling wordt gelezen als: de energievoorziening is geregeld.

Een toezegging over transportcapaciteit vertelt nog niet waar een station komt, langs welke route kabels worden aangelegd en welke bestaande infrastructuur daarvoor moet worden gekruist, beschermd of verlegd. Ook zegt zij niets over grondverwerving, vergunningen, uitvoeringsvensters en bereikbaarheid van het tracé.

Kabels en leidingen boven elkaar

Op 3 november bracht het Gemeentelijk Platform Kabels en Leidingen opnieuw aandacht voor het Verticaal Kabels en Leidingen Systeem. In dit systeem worden distributiekabels en leidingen niet op de gebruikelijke manier naast elkaar gelegd, maar verticaal geordend in rekken.

Het idee ontstond in Leiden en is daar in een proefopstelling onderzocht. In het living lab is een tracé van vijftig meter met een haakse hoek aangelegd. De proef omvatte huisaansluitingen, brandkranen, afsluiters, reparaties, extra aansluitingen en de vervanging van een rek.

Volgens de beschikbare onderzoeksresultaten bleven de kabels en leidingen na meerdere ontgravingen goed op hun plaats. De rekken vormden bij de proeven geen belemmering voor onderhoud en reparaties. Er wordt gewerkt aan een businesscase waarin beheer, onderhoud, vergunningen, organisatie, financiën en maatschappelijke baten worden meegenomen.

De mogelijke voordelen zijn duidelijk. Een gezamenlijke sleuf kan ruimte besparen, graafwerk beperken en de ligging beter voorspelbaar maken. In straten waar ook bomen, waterberging, riolering, warmtevoorzieningen en funderingen ruimte vragen, kan dat veel betekenen.

Een succesvolle proef is nog geen standaardoplossing voor iedere volle straat. In een bestaande woonwijk lopen eigendom, levensduur en investeringsmomenten van de netten uiteen. De drinkwaterleiding hoeft niet op hetzelfde moment te worden vervangen als de laagspanningskabel. Telecom kent een andere wijzigingsfrequentie dan riolering. Een storing vraagt soms direct toegang, terwijl een andere beheerder op dat moment geen werkzaamheden heeft gepland.

Dat roept vragen op over verantwoordelijkheid, toegang, uitbreiding, aansprakelijkheid en vervanging. Wie beheert het gezamenlijke systeem? Welke beheerder mag een rek aanpassen? Kan een kabel worden vervangen zonder andere verbindingen te raken? Wie betaalt wanneer een civiel project een wijziging vraagt waar niet iedere netbeheerder op zit te wachten?

Hoe Syntax de raakvlakken regisseert

Syntax bepaalt niet hoeveel transportcapaciteit een netbeheerder beschikbaar stelt. Wij nemen ook niet de bevoegdheid van een provincie, gemeente of waterschap over. Onze rol ligt tussen die verantwoordelijkheden. Daar ontstaan vaak de problemen die in afzonderlijke planningen niet zichtbaar zijn.

We leggen de technische, ruimtelijke en organisatorische uitgangspunten naast elkaar. Welke aansluiting is nodig? Welke tracés zijn denkbaar? Welke vergunning kan de ligging of werkmethode veranderen? Welke gronden zijn nog niet beschikbaar? Waar is de informatie over bestaande kabels en leidingen onvoldoende betrouwbaar? Welke datum is bevestigd en welke datum hangt nog af van engineering, materiaal of een buitendienststelling?

Vervolgens maken we zichtbaar welk besluit bij welke partij ligt en wat er gebeurt wanneer dat besluit later komt.

Dat is nodig omdat dezelfde woorden niet altijd hetzelfde betekenen. Voor een civiele opdrachtgever kan akkoord betekenen dat het ontwerp verder mag. Voor een netbeheerder kan het betekenen dat een variant technisch kansrijk is, terwijl de uitvoering nog niet is geprogrammeerd. Een gemeente kan spreken over een vastgesteld tracé terwijl een vergunningverlener nog voorwaarden kan stellen die dat tracé veranderen.

Meer overleg lost dat verschil niet vanzelf op. Er moet worden doorgevraagd totdat duidelijk is wat werkelijk is besloten.

Bij tracékeuzes vergelijken we daarom meer dan afstand en aanlegkosten. We kijken ook naar bestaande netten, werkruimte, kruisingen, vergunningen, waterveiligheid, bereikbaarheid, beheer, storingsherstel en toekomstige vervanging. Op plekken waar een onbekende ligging het ontwerp kan veranderen, is gericht lokaliseren of een proefsleuf nodig. Niet overal, wel waar de werkelijkheid beslissend kan zijn.

Als onafhankelijke K&L-specialist kan Syntax het gesprek voeren wanneer belangen uit elkaar lopen. De gemeente wil verder met woningbouw of reconstructie. De netbeheerder bewaakt de continuïteit van zijn netwerk. Het waterschap wil geen extra risico voor een waterkering. De aannemer heeft mensen en materieel ingepland.

Geen van die belangen is onredelijk. Ze passen alleen niet automatisch in dezelfde uitvoeringsplanning.