Meer dan 120 professionals rond één vraag

Op 10 november kwamen in Zwolle ruim 120 professionals van overheden, woningcorporaties en netbeheerders bijeen voor de Dag van de Integrale Planafstemming. De centrale vraag was herkenbaar: hoe maak je verstandige keuzes wanneer ruimte, tijd en netcapaciteit schaars zijn?

Dat integrale planafstemming inmiddels noodzakelijk wordt gevonden, is winst. Het landelijke platform infraplannen.nl telt volgens het COB bijna honderd deelnemers. Gemeenten en ontwikkelaars kunnen sinds 1 oktober bovendien eerder transportcapaciteit voor woningbouw aanvragen. Organisaties brengen hun opgaven dus eerder in beeld.

Toch mag de discussie wat ons betreft één stap verder gaan.

De straat kent geen afzonderlijke organisaties

Een gemeente kan haar reconstructie zorgvuldig hebben voorbereid. De woningcorporatie weet wanneer woningen worden gerenoveerd. De netbeheerder heeft zijn uitbreidingen geprogrammeerd. Het waterschap kent zijn eigen onderhoudsopgave. De aannemer heeft mensen en materieel gereserveerd.

Iedere partij kan haar eigen werk op orde hebben. Het gezamenlijke project kan alsnog vastlopen.

De nieuwe elektriciteitskabel moet langs bestaande telecom en drinkwater. Het riool moet worden vervangen voordat de straat opnieuw wordt ingericht. Een boom kan pas worden geplant wanneer voldoende ondergrondse groeiruimte beschikbaar blijft. De aannemer kan niet starten zolang een verlegging niet uitvoeringsgereed is. Voor werkzaamheden bij een dijk, spoorlijn of watergang kunnen aanvullende vergunningen en werkvensters nodig zijn.

Die afhankelijkheden worden niet beheerst door planningen alleen naast elkaar te leggen. Er moet iemand vaststellen wat eerst moet gebeuren, welke informatie nog ontbreekt en wie niet verder kan wanneer één datum verschuift.

Vroeg aanvragen helpt, maar geeft nog geen zekerheid

Sinds 1 oktober kunnen gemeenten en ontwikkelaars eerder transportcapaciteit voor woningbouw aanvragen. Dat is een belangrijke verbetering. De elektriciteitsvraag van een woongebied hoeft daardoor niet pas zichtbaar te worden wanneer het ontwerp al ver is uitgewerkt.

Een vroege aanvraag maakt een gebiedsontwikkeling echter nog niet uitvoerbaar. Transportcapaciteit is één voorwaarde. Er moet ook ruimte zijn voor kabeltracés, transformatorstations, waterleidingen, riolering, warmtevoorzieningen en huisaansluitingen. Grond moet beschikbaar zijn. Vergunningen moeten op tijd worden aangevraagd. Andere projecten in dezelfde straat of wijk moeten bekend zijn.

Ook de planning van de netbeheerder moet aansluiten op die van de gemeente en ontwikkelaar. Dat gebeurt niet vanzelf. De netbeheerder werkt met wettelijke regels, een volle werkvoorraad en schaarse uitvoeringscapaciteit. De gemeente stuurt op woningbouw, bereikbaarheid en bestuurlijke afspraken. De aannemer wil voorkomen dat personeel en materieel stilstaan.

Geen van deze belangen is vreemd. Ze volgen alleen niet dezelfde kalender.

Een gedeelde kaart vertelt niet of een plan uitvoerbaar is

Het delen van plandata is nodig. Zonder zicht op elkaars werkzaamheden valt er weinig af te stemmen. Toch zegt een lijn op een kaart nog niet hoe hard een projectdatum is.

• 1
  Is het tracé vastgesteld of is het nog een zoekgebied?
• 2
  Is de benodigde grond beschikbaar en zijn zakelijk recht of onteigening geregeld?
• 3
  Zijn de vergunningen aangevraagd en kunnen de voorwaarden het ontwerp nog veranderen?
• 4
  Heeft de netbeheerder het werk opgenomen in een uitvoerbare capaciteitsplanning?
• 5
  Zijn de ligging en diepte van bestaande kabels en leidingen nauwkeurig genoeg voor het ontwerp?
• 6
  Wie handelt wanneer een datum, scope of werkmethode verandert?

Zonder die informatie ontstaat een kaart met veel plannen, maar weinig bestuurbare afhankelijkheden.

Overleg is niet hetzelfde als regie

Veel projecten hebben voldoende overleg. Er zijn omgevingsoverleggen, nutscoördinatie, ontwerpsessies, bouwvergaderingen en bestuurlijke voortgangsgesprekken. Toch kan een belangrijk raakvlak maanden blijven liggen.

Dat komt niet altijd door onwil. Vaak ontbreekt een partij die de afhankelijkheid van begin tot einde bewaakt.

De gemeente verwacht dat de netbeheerder aangeeft wanneer een verlegging kan worden uitgevoerd. De netbeheerder wacht op een stabiel ontwerp. De ontwerper kan pas verder wanneer technische randvoorwaarden bekend zijn. De aannemer wil duidelijkheid over de startdatum. De vergunningverlener heeft informatie nodig die nog niet definitief is.

Iedere partij wacht om een begrijpelijke reden. Gezamenlijk gebeurt er te weinig.

Eerst programmeren, dan prioriteren

Het thema van de bijeenkomst was liever programmeren dan prioriteren. Dat onderscheid is terecht.

Prioriteren begint wanneer de schaarste al voelbaar is en niet alles tegelijk kan. Dan moet worden bepaald welk project voorgaat. Programmeren begint eerder. Daarbij wordt onderzocht welke opgaven eraan komen, waar zij elkaar raken en hoe ruimte, capaciteit en uitvoering in de tijd kunnen worden verdeeld.

Goed programmeren voorkomt niet iedere moeilijke keuze. Wel voorkomt het dat partijen pas tijdens de uitvoering ontdekken dat hun plannen niet naast elkaar passen.

Daarvoor moet de ondergrond al aan tafel zitten wanneer woningbouw, mobiliteit, klimaatadaptatie, groen en energienetten worden geprogrammeerd. Niet pas wanneer het voorlopig ontwerp gereed is en iemand vraagt waar de kabels en leidingen eigenlijk liggen.

Wat wij na ruim zestien jaar in projecten zien

Projecten lopen zelden vast op één groot technisch probleem. Vaker gaat het om kleine onzekerheden die te lang afzonderlijk worden behandeld.

Een vergunning wordt later aangevraagd omdat het ontwerp nog niet vaststaat. Het ontwerp blijft voorlopig omdat de eisen van een beheerder ontbreken. De netbeheerder kan nog geen uitvoeringsdatum noemen omdat de opdracht onvoldoende is uitgewerkt. De aannemer plant ondertussen door op basis van de bestuurlijk gewenste startdatum.

Op papier boekt het project voortgang. In werkelijkheid wordt de ruimte om te handelen steeds kleiner.

Daarom moet integrale planafstemming niet alleen gaan over het uitwisselen van data. Er zijn mensen nodig die de informatie kunnen beoordelen, technische en bestuurlijke gevolgen met elkaar verbinden en partijen blijven aanspreken op afspraken.

Wat een onafhankelijke regisseur wel en niet doet

Iedere organisatie houdt haar eigen verantwoordelijkheid. De gemeente blijft opdrachtgever en bevoegd gezag. De netbeheerder blijft verantwoordelijk voor het netwerk. De aannemer blijft verantwoordelijk voor de uitvoering binnen zijn opdracht.

Een onafhankelijke specialist neemt die taken niet over. Die bewaakt de overgang ertussen.

• 1
  Plannen van beheerders worden naast het civiele ontwerp en de gebiedsplanning gelegd.
• 2
  Ontbrekende informatie en afhankelijkheden krijgen een eigenaar en een datum.
• 3
  Vergunningen, grondbeschikbaarheid en onderzoeken worden aan ontwerpbesluiten gekoppeld.
• 4
  Een wijziging wordt niet alleen gemeld, maar op gevolgen voor alle betrokken partijen beoordeeld.
• 5
  Werkvakken en tijdelijke situaties worden aantoonbaar vrijgegeven en overgedragen.

Dat vraagt kennis van kabels en leidingen, maar ook begrip voor de positie van gemeenten, netbeheerders, waterschappen, ontwerpers en aannemers. Wie alleen vanuit één partij redeneert, krijgt de gezamenlijke planning niet werkend.