Netuitbreiding versnellen? Begin onder de grond

De druk op het stroomnet is geen papieren probleem

Netcongestie is inmiddels zichtbaar in vrijwel iedere ruimtelijke opgave. Woningbouwlocaties zijn afhankelijk van tijdige aansluitingen. Bedrijven kunnen niet altijd uitbreiden of elektrificeren. Gemeenten moeten ruimte vinden voor stations, kabeltracés en andere energie-infrastructuur.

De Rijksoverheid spreekt over jaarlijkse investeringen van ongeveer acht miljard euro in uitbreiding van het elektriciteitsnet. Sinds 1 juli 2026 gelden bovendien nieuwe regels voor de verdeling van de schaarse aansluitcapaciteit. In delen van Utrecht, Flevoland en Gelderland is de situatie zo ernstig dat nieuwe of zwaardere aansluitingen niet vanzelfsprekend meer zijn.

De maatschappelijke druk om projecten sneller van de tekentafel naar buiten te brengen is daardoor groot. Dat leidt tot versnelling van procedures, extra capaciteit bij overheden en intensievere samenwerking tussen netbeheerders en marktpartijen.

Dat is nodig. Toch ontbreekt in de publieke discussie vaak een nuchtere vraag: kan de ondergrond deze versnelling eigenlijk aan?

Waar versnelling verkeerd kan uitpakken

Bij een energieproject wordt in een vroeg stadium nagedacht over locaties, corridors, kruisingen, werkterreinen en technische verbindingen. Op dat moment zijn nog niet alle gegevens compleet. Dat is normaal. Een planfase begint nu eenmaal met globale informatie.

Het wordt riskant wanneer globale informatie ongemerkt de status van zekerheid krijgt. Een lijn op een tekening wordt dan onderdeel van een ontwerp. Dat ontwerp komt in een raming en planning terecht. Vervolgens worden vergunningen aangevraagd en afspraken gemaakt met de omgeving.

Pas later blijkt bijvoorbeeld dat een leiding anders ligt, een kabelbundel breder is dan verwacht of een beschikbare strook in de praktijk niet beschikbaar is. Dan moet niet alleen de uitvoering worden aangepast. Vaak moeten ontwerp, planning, vergunningen, verkeersmaatregelen en afspraken met andere partijen opnieuw worden bekeken.

Wij zien dit niet als een fout van één discipline. Een projectteam werkt met de informatie die op dat moment beschikbaar is. De kern van het probleem is dat ondergrondonderzoek nog te vaak als een activiteit vlak voor de uitvoering wordt beschouwd.

Waarom een KLIC-melding niet het eindpunt is

Een KLIC-melding is noodzakelijk. Zij geeft inzicht in de geregistreerde kabels en leidingen binnen een gebied en vormt een belangrijk vertrekpunt voor veilig en zorgvuldig werken.

Maar een KLIC-melding is geen digitale doorsnede van de werkelijke ondergrond. De informatie kan beperkt zijn in nauwkeurigheid, actualiteit en detailniveau. Dieptegegevens ontbreken regelmatig. Oude verbindingen kunnen nog aanwezig zijn. Revisies kunnen onvolledig zijn verwerkt. De werkelijkheid buiten kan afwijken van het beeld op het scherm.

Wie al sinds 2010 met de ondergrond werkt, weet dat dit geen theoretische uitzonderingen zijn. Afwijkingen horen bij het vak. De professionele vraag is daarom niet óf er ergens onzekerheid bestaat, maar waar die onzekerheid gevolgen kan hebben voor het project.

Lokaliseren en proefsleuven horen in de planfase

Lokaliseren en het uitvoeren van proefsleuven worden nog vaak opgenomen in de voorbereiding van de aannemer. Daarmee wordt informatie verzameld wanneer het ontwerp grotendeels gereed is en belangrijke besluiten al zijn genomen.

Wij vinden dat onlogisch. Het moment waarop informatie de meeste waarde heeft, is het moment waarop er nog iets met die informatie kan worden gedaan.

Een gerichte proefsleuf in de plan- of ontwerpfase kan duidelijk maken of een tracé uitvoerbaar is. Lokaliseren kan helpen om de beschikbare ruimte beter te beoordelen. Een vroeg onderzoek kan aantonen dat een kruising anders moet worden ontworpen of dat een alternatief minder risico oplevert.

Dat betekent niet dat ieder projectgebied volledig moet worden opengelegd. Dat zou kostbaar en onnodig belastend zijn. Het gaat om het gericht onderzoeken van locaties waar onzekerheid de planning, het budget, de veiligheid of de haalbaarheid kan raken.

Vroegtijdige verificatie kan helpen bij:

• het vergelijken van mogelijke tracés;
• het toetsen van beschikbare ruimte;
• het voorkomen van conflicten met bestaande infrastructuur;
• het realistischer ramen van uitvoeringskosten;
• het onderbouwen van ontwerpbesluiten;
• het voorbereiden van overleg met netbeheerders;
• het beperken van wijzigingen tijdens de uitvoering.

Hoe wij dit bij versnellingsprojecten zouden aanpakken

Versnellen begint volgens ons niet met overal meer onderzoek doen. Het begint met scherper bepalen welke onzekerheden ertoe doen.

1. Breng de beschikbare informatie samen.
   Bekijk KLIC-gegevens, revisies, oude tekeningen, veldinformatie en bekende wijzigingen niet los van elkaar.
2. Benoem de aannames in het ontwerp.
   Maak zichtbaar welke keuzes zijn gebaseerd op gemeten gegevens en welke op verwachtingen of registraties.
3. Bepaal de gevolgen van een afwijking.
   Niet iedere onzekerheid vraagt om dezelfde aandacht. Richt de inspanning op locaties waar een afwijking echt impact heeft.
4. Kies de passende onderzoeksmethode.
   Soms volstaat analyse of lokaliseren. Op andere plaatsen is een gerichte proefsleuf noodzakelijk om de werkelijke situatie vast te stellen.
5. Verwerk de uitkomst in het projectbesluit.
   Onderzoeksresultaten horen terug te komen in ontwerp, planning, raming, risicodossier en uitvoeringsstrategie.

Zo wordt ondergrondonderzoek geen losse technische handeling, maar een beheersmaatregel voor het volledige project.

De goedkoopste proefsleuf is niet altijd de sleuf die je niet maakt

In vroege projectfasen wordt onderzoek soms uitgesteld omdat het budget nog beperkt is of omdat de exacte uitvoering nog niet bekend is. Dat lijkt zuinig, maar kan later duur uitpakken.

Eén goed gekozen onderzoekslocatie kan een kostbare ontwerpwijziging voorkomen. Zij kan duidelijk maken dat materieel onvoldoende ruimte heeft, een kruising technisch anders moet of een planning niet realistisch is.

Natuurlijk moet ieder onderzoek in verhouding staan tot het risico. Ook wij zijn geen voorstander van graven om het graven. Maar alleen naar de directe onderzoekskosten kijken, geeft een onvolledig beeld. De juiste vergelijking is die tussen de kosten van verificatie en de mogelijke gevolgen van een verkeerde aanname.